از غدیر تا سقیفه( واکاوی جامعه شناختی واقعه غصب خلافت)

متن سخنرانی استاد شیخ علی مرادزاده در شب شهادت حضرت زهرا(س) - جلسه فاطمیون 1394/12/3
بسم الله الرحمن الرحیم
بین غدیر تا اتفاقات سقیفه و غصب خلافت حضرت علی علیه السلام یک فاصله زمانی 70 تا 80 روزه است. خیلی تعجب برانگیز است که چطور در این فاصله کم، چنین اتفاقی رخ داد.
غدیر برای ما کاملا مسجّل و قطعی است. حتی از منابع اهل سنت ثابت می کنیم که غدیر و تعیین جانشینی امام علی علیه السلام وجود داشته است. بنابراین کسی منکر جریان غدیر نیست بلکه اختلاف در برداشتی است که از کلامه « مولی» می شود. اصل قضیه غدیر برای تاریخ پذیرفته شده است.
سوال :
چطور شد که در این فاصله زمانی بسیار اندک که بیش از 120 هزار نفر شاهد جریان غدیر بودند و عمده مسلمانان بودند، چنین اتفاقی افتاد و عکس العملی هم نشان داده نشد؟
البته مخالفت های مختصری بود ولی آن توقعی که بود، برآورده نشد. چرا عمده و عموم مردم مخالفتی نکردند و نسبت به این جریان سکوت کردند و با جریان غدیر همراهی نکردند؟
جواب :
برای پاسخ به این سوال باید وضع جامعه آن روز را تحلیل کنیم. پاسخ ها را باید در جامعه شناختی آن روز جستجو کرد.
1- آن زمان ، نظام قبیله ای حاکم بود. قبل از بعثت و تشکیل حکومت اسلامی، نظام قبیله ای بود. یعنی بر اساس مولفه هایی چون ریش سفیدی، شجاعت ، اشرافیت و .......این عوامل باعث شده بود که مردم بر اساس نظام قبیله ای زندگی کنند. این خیلی مهم است. با ظهور اسلام، فاصله ای که مردم از آن نظام قبیله ای گرفتند 10 سال است ولی آن شاکله قبیله ای همچنان باقی است.
2- اولین دولت غیر قبیله ای را پیامبر (ص) تشکیل داد که تمام موارد لحاظ شده در تکوین نظام قبیله ای در آن نادیده گرفته شد و مردم تحت نظر یک حکومت و دولت دینی زندگی می کردند.
3- اکثر مردم ، تازه مسلمان بودند. در فتح مکه در حدود 10 هزار نفر مسلمان بودند و دو سال بعد که واقعه غدیر رخ داد، تعداد مسلمانان به بیش از 100 هزار نفر رسید. یعنی در این فاصله کم، جمعیت مسلمانان 10 برابر شده بود. لذا در تاریخ داریم که سال بعد از فتح مکه یعنی در سال 9 هجرت، آن سال را عام الوفود ( سال هیئت ها) نامیدند. موج موج قبایل و گروه ها می آمدند و مسلمان می شدند.. پس جمعیت زیادی از تازه مسلمان ها مربوط به سال های آخر حیات پیامبر (ص) است.
4- پیامبر(ص)  قرار بود در غدیر جانشین تعیین کند نه جانشین معرفی کند. همین تعیین جانشین، یک امر جدیدی بود و خود دولت پیامبر(ص)  هم یک چیز جدیدی بود. یک تحول از  نظام قبیله ای به یک نظام دینی که دستورات اسلام بر آن حاکم بود.
مردم همین تحول از یک نظام قبیله ای به یک دولت دینی را پذیرفتند و این اتفاق را منحصر در شخص پیامبر(ص)  می دیدند. این اتفاق و رخداد را پذیرفته بودند و هضم کرده بودند اما بیشتر از آن را نه؛ که دوباره بعد از پیامبر(ص)  هم همین سلسله مراتب طی شود.
5- نکته مهم در این رخداد، شخصیت آقا امیرالمومنین(ع) بود. این گزینه ای که قرار است جانشین پیامبر شود، برای مردم آن زمان گزینه مطلوبی نبود. یک شخصیت بی حاشیه نبود. چرا؟
چون حضرت رشادت هایی که در جریان جنگ ها از خود نشان داده بود، سران بسیاری از قبایل را کشته بود. بسیاری از دلاوران و شجاعان آنها را کشته بود و آنها از امیرالمومنین کینه داشتند. در دعای ندبه می خوانیم:
« قَتَلَ أَبْطَالَهُمْ وَ نَاوَشَ ذُؤْبَانَهُمْ فَأَوْدَعَ قُلُوبَهُمْ أَحْقَادا بَدْرِيَّةً وَ خَيْبَرِيَّةً وَ حُنَيْنِيَّةً وَ غَيْرَهُنَّ فَأَضَبَّتْ عَلَى عَدَاوَتِهِ...
دلاورانشان را از دم تيغ گذراند و با گرگانشان در افتاد، پس به دلهايشان كينه سپرد، كينه جنگ بدر و خيبر و حنين و غير آنها را، پس دشمنى او را در نهاد خود جا دادند و به جنگ با او رو آوردند،»
اما با وجود شخصیت پیامبر(ص)  نمی توانستند چیزی بگویند.
6- خانواده بین هاشم یک سری برتری و لیاقت هایی بر قریش و سایر قبایل داشتند که این هم خود باعث عوض شدن جریان شد. کل قبیله بنی هاشم مورد حسادت سایر قبایل بودند.
7- خود همین دو ویژگی امام – دلاوری ها و از قبیله بنی هاشم بودن – در کنار تازه مسلمان بودن اکثر مردم، باعث شده بود که پیامبر(ص) هم در تعیین امام علی(ع) یک مقدار واهمه داشته باشد. گرچه پیامبر(ص)  یک سری زمینه سازی هایی را از قبل انجام داده بود، چون می دانست که با چنین شخصیتی مخالفت خواهند کرد لذا از قبل حتی در دوران مکه و در فرصت های متعدد امام را به مردم معرفی کرده بود ولی به هر جهت این دوران پر فراز و نشیب برای امام مشکل ساز شده بود. لذا در قرآن آمده :  
« يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْکافِرينَ
ای پیامبر! آنچه از سوی پروردگارت [ درباره ولایت و رهبری علی بن أبی طالب امیرالمؤمنین علیه السلام ] بر تو نازل شده ابلاغ کن و اگر انجام ندهی پیام خدا را نرسانده ای. و خدا تو را از [ آسیب و گزند ] مردم نگه می دارد قطعاً خدا گروه کافران را هدایت نمی کند. »    (مائده/67)
به سادگی نباید از عبارت وَ اللَّهُ يَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ  گذشت. یعنی خدا تو را از مردم حفظ می کند، از توده ها، از توده هایی که تازه اسلام آورده بودند، از مردمی که جاهل بودند و به آن نظام قبیله ای عادت کرده بودند.
بنابراین با آن سابقه از مردم، پیامبر(ص) می دانست که آنها تعیین جانشینی امام علی (ع) را نمی پذیرند، لذا این دو تصمیم را گرفتند:
الف- راه اندازی لشکر به فرماندهی اسامه. پیامبر تصمیم نداشت که لشکری مجهز کند و به دوردست ها بفرستد و مدینه را از نیرو خالی کند. جایی که در آن شرایط، امکان حمله دشمن بود واز طرفی، تعیین یک جوان به فرماندهی لشکر. این حرکت پیامبر(ص) در ان لحظه حساس پیام داشت که شما آن تفکرات جاهلانه را دور بریزید که حتما باید فرمانده مثلا چهل سال به بالا داشته باشد!( طبق آن نظام قبیله ای) .حتی پیامبر دعا کرد که: خدا لعنت کند کسی را که از لشکر اسامه تخلف کند.
ب- اقدام دوم پیامبر(ص) در آن لحظات آخر عمردرخواست کاغذ و دوات بود که گفت چیزی بنویسم تا در آینده گمراه نشوید. اینها برای آن بود که این اتفاقات بعدا رخ ندهد.

آخرین مطلب:
عقیده بر آن است که شروع کننده جریان سقیفه، ابتدا انصار بودند. در واقع انصار یک پیش دستی کردند. در حالی که انصار وفادارتر از مهاجرین بودند ولی در اتفاق سقیفه انصار پیش دستی کردند و بلافاصله و در حالی که امام علی علیه السلام مشغول غسل و کفن پیامبر(ص)  بودند، آنها شروع کردند. به راستی چرا؟
علت آن است که آنها می دانستند که آن کودتای نرم اتفاق خواهد افتاد و می دانستند که حکومت به امام نخواهد رسید در عین حال که وفادارتر بودند اما شروع آن نقشه ها و آن خانه تیمی و 64 نفری که طومار امضا کردند که نمی گذاریم جانشینی به علی برسد و آن سند را در مسجدالحرام دفن کردند، نقشه ترور پیامبر(ص)  را کشیدند که موفق نشدند، لذا همه این جریانات را دیده بودند و حتی در ان قرار محرمانه ای که گذاشتند، تعیین کردند که چه کسی اول باشد و چه کسی دوم، حتی افراد را هم تعیین کرده بودند.
انصار از این قضایا خبر داشتند. لذا برای این که آنها هم در آینده بهره ای ببرند و از مهاجرین عقب نمانند، با این جریان همراهی کردند.
وقتی تمام این موارد را کنار هم می گذاریم، نتیجه می گیریم که:
درست است که بین جریان غدیر تا سقیفه مدت 70 یا 80 روز بیشتر فاصله نیست اما همین عوامل و یک سری علل دیگر باعث شد که این اتفاق رخ دهد و علی تنها بماند. عوامل دیگری چون، گروه های فشار که هر کس بیعت نمی کرد، آنها را توسط این گروه تهدید می کردند، وعده و عیدهایی که می دادند و قول و قرارها و ....... از عوام بودن مردم نهایت سوء استفاده را کردند. مثلا حالا که آقا امیرالمومنین(ع) جوان است و بگذار ریش سفیدها باشند. چون این قانون ریش سفیدی برای آنها خیلی مهم بود.
یک جامعه 100 هزار نفری را با یک شیوه که نمی شود پراکنده کرد. هر کدام را با یک روشی. لذا می بینید نگرش یک جامعه 100 هزار نفری تغییر می کند.
به هرحال؛ امام حسین در برابر لشکر ابن سعد، فرمود اگر دین ندارید لااقل آزاده باشید. درست است که این موارد وجود داشت اما حداقل باید به مردم آن زمان گفت که شما خیلی کوتاه آمدید. برای خلافت حضرت کوتاه آمدید. حق را از حضرت غصب کردید. در مورد حضرت که مسئله بدیهی است ولی دیگر درب خانه را آتش زدن و پهلو شکستن و این همه ظلم و جنایت که توجیه پذیر نیست.
حضرت زهرا(س) ، تنها دختر پیامبرتان بود. شما لااقل به احترام حضرت رسول(ص)  باید احترام زهرا را می گرفتید. وقتی سر امام حسین(ع) را به کاخ یزید آوردند یک سفیر مسیحی آنجا بود. سوال کرد از یزید که این چیست؟ گفت این سر حسین فرزند پیامبرمان است. تا این را شنید، گفت : « وای بر شما. شما چقدر آدم پستی هستید. من با چند واسطه از نوادگان پیامبرمان هستم. در کشورم آن قدر مرا احترام می کنند. ولی شما به راحتی سر فرزند پیامبرتان را جدا می کنید و شادمانی می کنید؟ وای بر شما »
در روایت است که سر مبارک را در آغوش گرفت و تعبیر خوابی که دیده بود را متوجه شد. همانجا شهادتین را جاری کرد و مسلمان شد و یزید هم همانجا دستور داد او را کشتند.
تحت تاثیر هیچ شرایطی این توجیه پذیر نیست که شما دختر پیامبرتان که تازه داغدار هم شده و پدر از دست داده. شما باید به فاطمه تسلیت می گفتید، دلداری می دادید نه این که نتوانید تحمل کنید و صبر کنید و تماشا کنید و ببینید عده ای به طمع حکومت، درِ خانه حضرت را به آتش بکشند.  والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته.   

تاریخ ارسال: 1394/12/6
تعداد بازدید: 437

ارسال نظر

نام:
ایمیل:
سایت:
نظر:
متن داخل تصویر را وارد نمایید:
این قسمت به حروف بزرگ و کوچک حساس نیست.